به آژانس همکاریهای اقتصادی برزیل و ایران خوش آمدید
     

نگاهی به صنعت آلومینیوم برزیل از ابتدا تاکنون؛منابع معدنی غنی تولید آلومینیوم در برزیل

نگاهی به صنعت آلومینیوم برزیل از ابتدا تاکنون؛منابع معدنی غنی تولید آلومینیوم در برزیل
برزیل سرشار از منابع طبیعی فراوانی برای تولید آلومینیوم است، اما تحولات صنعتی در این کشور به آسانی بدست نیامده است. در این مقاله تاریخچه بلندمدت رشد و توسعه صنعت آلومینیوم این کشور تاکنون و چشم انداز و روند تحول و توسعه آن در آینده مورد بررسی قرار گرفته است.

جذابیت برزیل به عنوان منبعی برای تولید بوکسیت و برق آبی و بازاری برای آلومینیوم به حدی است که این کشور توانسته است طی حدود ۷۰ سال گذشته توجه سرمایه گذاران عمده بین المللی مانند آلکان ، آلکوا ، نورسک ، هیدرو و نیز بعضی از شرکت های داخلی را به خود جلب کند.

برای شناخت و آگاهی از شکل و وضعیت موجود و کنونی صنعت آلومینیوم برزیل بهتر است مروری سریع بر شکل گیری اولیه و تکوین آن از آن زمان تاکنون داشته باشیم.
داستان از دهه ۱۹۲۰ که دو شرکت سوسیداد آنونیما فابریکا وتورانتیم ( که متعاقبا به CBA که بخشی از وتورانتیم متایس بود معروف شد) و شرکت آلومینیوجرایس ( که متعاقبا با الکویسا – الکترو کمیکا برازلیرا SA ادغام شد) به استخراج تجاری کانسارهای بوکیست اطراف معدن میناس جرایس علاقه مند شدند ، آغاز شده است.

شرکت Elquisa در سال ۱۹۳۴ تاسیس شد و تا پایان جنگ جهانی دوم یعنی زمانی که کارخانه بسته شد، آلومینیوم تولید می کرد. شرکت Alcan دفتری را در سائوپلو تاسیس کرد تا مطالعات امکان سنجی احداث کارخانه در کشور را انجام دهد. نخستین سرمایه گذاری آن در زمینه تولید اکستروژن و واحدهای نورد بود اما شرکت در سال ۱۹۵۰ با خرید سهام Elquisa به صنایع بالادستی روی آورده و مجددا در سال ۱۹۵۱ واحدهای معدنی استخراج بوکیست، تصفیه آلومینا و ذوب را در Oura Preto تاسیس کرد.
تا سال ۱۹۶۰ شرکت آلکان توجه خود را به ذخایر قطعی بزرگ بوکیست در استان شمالی پارا در منطقه آمازون معطوف داشت. در سال ۱۹۶۷ شرکت C.S.A. ( MRN ) را تاسیس کرد تا سالانه یک میلیون تن از این ذخایر را استخراج کند.

سازمان دولتی سودام که برای نظارت بر استخراج معادن منطقه آمازون در سال ۱۹۶۶ تاسیس شد ، طی حکمی در سال ۱۹۷۲ اعلام کرد که پروژه Trombetas باید سالانه ۲ میلیون تن تولید داشته باشد.
متعاقبا طی مذاکراتی با فعالان داخلی و بین المللی که منتج به تاسیس انجمن بین المللی بوکیست در سال ۱۹۷۴ و سازماندهی مجدد MRN شد ۴۱ درصد سهام آن به تملک وآله ( cvrd اسبق) درآمد، ۱۰ درصد به CBA و ۱۹ درصد به آلکان تعلق گرفته و شش شرکت خارجی دیگر ۳۰ درصد باقیمانده سهام را به خود اختصاص دادند.
در سال ۱۹۷۶ پس از ادغام کارخانه جدید با سطح تولید ۳٫۳۵ میلیون تن در سال ایجاد شد. در آن زمان کل ظرفیت نصب شده تولید آلومینیوم اولیه در برزیل حدود ۲۶۰ هزار تن در سال بود و حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد آلومینای لازم وارد می شد.
MRN در سال ۱۹۷۹ در پورتوترومبتاس استخراج خود را شروع کرد. الکوا در سال ۱۹۹۲ با خرید معادن ۲۰۰ میلیون تنی بوکیست Cruz Alta ( متعلق به آلکوا آلومینیو و بیلیتون متایس) به سهامدار MRN تبدیل شد. تا سال ۲۰۱۴ میزان استخراج به ۱۸ میلیون تن افزایش پیدا کرده و متعاقب آن معادن بیشتری در ساراکا(۱۹۹۷) ، Bela Cruz و Almeidas (2011) استخراج شده است.
تا سال ۱۹۷۶ آلکان صاحب دو واحد ذوب فعال در برزیل شد. Ouro Preto با ظرفیت ۲۴ هزار تن در سال و واحد دیگری در آراتو ( باهایا) در همان سال با ظرفیت ۶۰ هزار تن در سال احداث شد.
CBA از نظر تولید فراوری تجاری از Alcan عقب تر بود اما در سال ۱۹۵۵ کارهای تحقیق و توسعه خود در زمینه تولید آلومینیوم اولیه را با ایجاد یک سایت واحد و بهره برداری در خارج از سوروکابا یکپارچه و ادغام کرد. این کارخانه بعدها به بزرگترین مجتمع کامل تولید آلومینای تصفیه شده تا محصولات غیرنهایی برزیل و یکی از بزرگترین مجتمع های آلومینیوم سازی در جهان تبدیل شد. در ابتدا ظرفیت تولید آلومینیوم اولیه در سطح پایین ۱۵ هزار تن در سال با واحد تصفیه آلومینا بود. سنگ بوکیست از مینایس جرایس حمل می شد. با اجرای چند طرح توسعه در طی چندین سال ظرفیت تولید آلومینیوم اولیه آن در سال ۱۹۹۰ به ۲۱۵ هزار تن در سال رسید. سه طرح توسعه دیگر ظرفیت آن را در حال حاضر به ۴۷۵ هزار تن رسانده است.
فعالیت های آلکوا در برزیل در سال ۱۹۶۵ زمانی که شرکت الکومیناس برای استخراج بوکیست تاسیس شد، آغاز گردید. یک واحد تصفیه آلومینا در سال ۱۹۷۰ و یک واحد ذوب چند ماه بعد از آن راه اندازی شد. ظرفیت اولیه ذوب ۳۰ هزار تن در سال بود که از یک کوره استفاده می کرد.
کوره دوم در سال ۱۹۷۶ راه اندازی شد که ظرفیت آن به ۶۰ هزار تن در سال رسید و خط سوم نیز در سال ۱۹۷۹ راه اندازی شد و ظرفیت واحد ذوب را تا ۹۰ هزار تن در سال رسانید. شرکت چهارمین ذوب برزیل را در سال ۱۹۸۲ در سانتاکروز ریودوژانیرو با مشارکت Cvrd و بیلتون متایس راه اندازی کرد. این ۹۵ هزار تن در سال ظرفیت افزوده شده جایگزین فلز آلومینیوم اولیه وارداتی مورد نیاز شد.
در طی همین مدت شرکت آلکوا آلومینیو ( ۶۵ درصد آلکوا و ۳۵ درصد کامارگوکورا) پیشنهاد احداث یک واحد ذوب و تصفیه آلومینا را در مقیاسی بزرگتر از آنچه که قبلا در کشور ساخته شده بود، در شمال برزیل مورد بررسی قرار داد. علاوه بر این این پیشنهاد که با طرح های بیلیتون و سرمایه گذاری مشترک کنسرسیوم مارانهائو آلومینیو ( آلومار) برای احداث یک واحد تصفیه و واحد ذوب تناسب داشت، شکل گرفت که قرار است در سائولوئیس ( مارانهائو) ساخته شود. نخستین فاز توسعه آلومار در سال ۱۹۸۴ با ظرفیت ۵۰۰ هزار تن در سال آلومینا و ۱۱۰ هزار تن در سال آلومینیوم اولیه آغاز شد.
آلکوا تصمیم گرفت که اجرای فاز دوم ذوب را تسریع بخشد که در سال ۱۹۸۶ آن را افتتاح کرد و ظرفیت ذوب را به ۲۴۵ هزار تن در سال رساند. بیلیتون در افزایش ظرفیت واحد تصفیه به ۸۰۰ هزار تن در سال در این فاز مشارکت کرد و سرمایه گذاری مشترک در فاز سوم در سال ۱۹۸۹ تکمیل شد. تا آن زمان ظرفیت آلومینا به یک میلیون تن در سال رسیده و ظرفیت آلومینیوم اولیه به ۳۸۰ هزار تن در سال رسید و سپس تا آن زمان آلکوا آلومینیو دوبرزیل، بیلیتون متالز، آلکان و آبالکو در این واحد تصفیه سهم داشتند اما میزان سهم ذوب آلکوا آلومینیو دوبرزیل (۵۳٫۶۶ درصد) و بیلیتون متالز ( ۴۶٫۳۴ درصد) بود. ظرفیت واحد تصفیه متعاقبا به ۱٫۳ میلیون تن آلومینا و ظرفیت ذوب آلومینیوم اولیه ۳۷۵ هزار تن مشخص شد.
سرمایه گذاران ژاپنی اقدام به خرید پروژه Albras کردند که Aluvale (cvrd) قبلا مطالعات امکان سنجی آن را انجام داده بود. یک کنسرسیوم متشکل از شرکت آلومینیوم سازی نیپون آمازون (NAAC ) 49 درصد و cvrd ( 51 درصد) ایجاد شد. این واحد ذوب بزرگ با ساخت نیروگاه هیدرو الکتریک Tucurui توسعه یافت.
آلبراس در سال ۱۹۸۵ با ظرفیت ۱۰۴ هزار تن در سال آغاز به کار کرد. متعاقبا پس از اجرای طرح و توسعه ظرفیت آن تا پایان سال ۲۰۱۱ ( سالی که شرکت آلومینیوم سازی متعلق به وآله یعنی آلبراس و واحد تصفیه Alunorte را شرکت نورسک هیدرو خرید) به ۴۶۰ هزار تن در سال رسید.
سرمایه گذاری مشترک CVRD و NAAC نیز برای یک پروژه تصفیه آلومینا درنظر گرفته شده بود اما به دلیل قیمت های ضعیف آلومینا در جهان اجرای این پروژه به تاخیر افتاد تا اینکه در سال ۱۹۹۵ با ظرفیت ۱٫۶ میلیون تن در سال راه اندازی شد و در سال ۲۰۰۳ با اجرای طرح توسعه ظرفیت آن به ۲٫۵ تن در سال رسیده و متعاقبا با اجرای طرح های توسعه بعدی Alunorte تبدیل به بزرگترین واحد تصفیه آلومینا در جهان شد که تا سال ۲۰۰۸ ظرفیت آن به ۶٫۲۵ میلیون تن رسید.
طی دهه ۱۹۸۰ آینده توسعه صنعت آلومینیوم در برزیل بسیار جذاب به نظر می رسید. طرح های توسعه در سایت معدنی بوکیست MRN ظرفیت را به ۶ میلیون تن سنگ مرغوب، آلومینا را به ۱٫۸ میلیون تن در سال و ظرفیت ذوب را به یک میلیون تن در سال رساند. برزیل به سومین تولیدکننده بزرگ بوکیست با ذخایر قطعی ۲٫۷ میلیارد تن ( که ۹۵ درصد آن در استان پارا قرار دارد) و پنجمین صادرکننده بزرگ آلومینیوم اولیه در جهان تبدیل شده بود.

عقب نشینی برزیل
با وجود اینکه در ۶۰ سال نخست صنعت آلومینیوم برزیل توانست در حد قابل توجهی توان بالقوه خود را نشان دهد اما با شروع دهه ۱۹۹۰ مشکلات متعدد این بخش مشخص تر شد.
یکی از مشکلات هزینه های بالای انرژی بود که در آن زمان تولیدکنندگان آلومینیوم در برزیل حدود دو تا سه برابر قیمت برق در مقایسه با تولیدکنندگان کانادایی ، امریکایی و نروژی هزینه می پرداختند. به نظر نمی رسید که این مسئله برای برزیل بلندمدت باشد چون این کشور دارای منابع بالقوه برق آبی با چندین پروژه است که قرار است طی دهه آینده وارد خط تولید شود.
مشکل دیگر مسایل زیست محیطی است. اول اینکه ذخایر بوکیست به طور عمده در منطقه آمازون قرار داشت و بهره برداری معدنی نیازمند جنگل زدایی و دفع مواد باطله معدنی است. ثانیا تولید آلومینا حجم زیادی باطله تولید می کند که مملو از گل سرخ یا سود سوزآور است. ثالثا ایجاد سد برای پروژه های برق آبی منتج به دریاچه هایی شد که هزاران جمعیت بومی ساکن این مناطق را جا به جا کرده و به جنگل زدایی شتاب بیشتری داد. مسئله دیگر این بود که فناوری بکارگرفته شده برای واحدهای ذوب به سرعت منسوخ شده بود که شامل باطری های قدیمی یا باطری های با آمپر پایین بود.
عوامل محیطی و اقتصادی به صورت ذاتی و طبیعی در ایجاد مشکلات دخیل بودند.
بر همین اساس دولت برزیل سازمان “سما” (sema) را تحت نظارت وزارت امور ملی ایجاد کرد که به مسایل زیست محیطی از جمله برقراری استانداردهای زیست محیطی در این صنعت توجه داشت.
سد “توکوروی” سد مهمی بود که به خوبی داستان شکل گیری رشد و توسعه صنعت آلومینیوم برزیل را به تصویر می کشد و برای ساخت فاز نخست آن اواسط دهه ۱۹۷۰ پیشنهاد و در سال ۱۹۹۴ تکمیل شد.
این سد بر روی رودخانه “توکانتینس” ( Tocantins) در پارا در شمال برزیل تحت نظارت نهاد دولتی برای تولید، توزیع و انتقال برق کشور احداث شد. در ابتدا هدف از ساخت این نیروگاه یا سد تامین برق کارخانه ذوب آلومینیوم Albras و Alumar بود که بعدها به دلیل رعایت نکردن مسایل زیست محیطی در ساخت آن سازندگان آن به فساد و ناکفایتی هم متهم شدند.
پس از انتخابات ریاست جمهوری در سال ۱۹۸۵ که دمکراسی در این کشور برقرار شد، دولت به طور روز افزونی نسبت به واکنش های مردمی در جامعه توجه بیشتری کرد. استمرار فعالیت نیروهای سیاسی در طی ۳۰ سال گذشته موجب ناتوانایی دولتها در ایجاد ظرفیت های زیرساختاری برای تقویت و تحقق توان بالقوه منابع طبیعی این کشور شد.
تعیین Real به عنوان واحد پول این کشور در سال ۱۹۹۵ ( برای جلوگیری از تورم شدید) که تا سال ۱۹۹۹ مورد حمایت بانک مرکزی بوده و سپس به صورت شناور درآمد، منتیج به کاهش ارزش برابری Real به میزان ۵۰ درصد تا سال ۲۰۰۴ شد. قیمت های برق قبل از کاهش ارزش برابری Real افزایش نداشت که باعث ضرر و زیان شدید سرمایه گذاران خارجی در بخش نیروگاهی شد. در نتیجه این شرایط از سال ۱۹۸۴ به بعد نصب ظرفیت های نیروگاهی جدید حدودا به ۵۰ درصد تقاضا کاهش پیدا کرد.
با وجود این تحولات اقتصاد کلان تولید آلومینیوم طی دهه ۱۹۹۰ رشد خوبی داشت. اما خشکسالی دهه ۲۰۰۱ مانعی برای رشد این صنعت شد. دولت برزیل از آلکوا خواست که در آن زمان مصرف برق خود در کالداس را به یک چهارم تقلیل دهد. این بحران تا فوریه ۲۰۰۲ ادامه داشت و به طور تخمینی تا ۳۰ درصد از میزان صادرات آلومینیوم تنزل پیدا کرد.
تا چندین دهه بحث با شرکت های آلومینیوم سازی در دولت های بعدی نیز ادامه یافت که هدف از آن کاهش هزینه های گوناگون کسب و کار در این کشور بوده که از طریق عواملی چون اخذ مالیات ، نرخ های بهره بالا ، هزینه های کارگری و موانع زیرساختاری اعمال شده و از میزان توان رقابتی صنعتی کشور کاسته شد. با توجه به حساسیت حزب کارگر دولت جدید در سال ۲۰۰۲ ، این دولت تضمین کرد که از سرمایه گذاری خارجی در صنعت آلومینیوم این کشور حمایت خواهد کرد.
به عنوان مثال آلکوا تصمیم بر این گرفت که تلاش و زحمات خود را برای سرمایه گذاری مشترک در آلومار متمرکز کرده و در سال ۲۰۰۴ طرح هایش برای افزایش سهم این شرکت در واحد ذوب تا ۶۳ هزار تن در سال را اعلام کرد. طرح توسعه در دو مرحله اجرا شد به طوری که ۴۸ کوره در سال ۲۰۰۵ و ۵۲ در سال ۲۰۰۶ راه اندازی شد. این طرح توسعه سهم آلکوا در آلومار را به ۶۰ درصد و ظرفیت واحد ذوب آن را از ۲۶۴ هزار تن در سال به ۴۴۰ هزار تن در سال افزایش داد.
در سال ۲۰۰۹ برای پاسخگویی به تقاضای بیشتر آلومینا آلکوا یک معدن جدید بوکیست در پارا را راه اندازی کرده و در طرح توسعه ظرفیت واحد تصفیه آلومینای آلومار از ۲٫۱ میلیون تن به ۳٫۶ میلیون تن در سال مشارکت کرد. با این سرمایه گذاری میزان سهم سرمایه آلکوا نسبت به سهام آبالکو افزایش پیدا کرد و به ۵۴ درصد رسید.
به طور کل زیرساختار برزیل همگام با توسعه صنعتی آن بخصوص در زمینه تامین انرژی که سه چهارم آن برق آبی است، پیشرفتی نکرده است. پنج سال پیش بخش اعظم این کشور از خاموشی پی در پی برق در رنج بود که تعداد دفعات آن تا سپتامبر ۲۰۱۳ به ۸ مورد رسید و از میزان تولید آلومینیوم کشور کاست.
تا سال ۲۰۱۲ مشخص شد که بدون اقدامات قاطعانه ، بسیاری از کارخانه هایی که مصرف انرژی آنان بالا بود، احتمالا از برزیل به کشور دیگری انتقال پیدا کنند. با کاهش چشمگیر عوارض برق هزینه های برق صنعتی آنان تا ۲۸ درصد کاهش پیدا کرد.
در ابتدای سال جاری برزیل با یک خشکسالی جدی دیگری مواجه شد که تا شروع ماه مارس بدترین خشکسالی در طی دهه ها بود.
با وجود کاهش قیمت های انرژی در سال ۲۰۱۲ به نظر می رسید که آلکوا هنوز با هزینه تولید بالایی در برزیل مواجه بوده و در ۳۱ مارس ۲۰۱۴ اعلام کرد که ۸۵ هزار تن دیگر در سال دیگر از ظرفیت خود در واحد ذوب آلومار خواهد کاست. متعاقب آن شرکت BHP نیز اعلام کرد که درصدد کاهش ۵۸ هزار تن در سال از ظرفیت واحد ذوب آلومار خود است و ظرفیت تولیدی آن را به ۱۵۵ هزار تن در سال کاهش می دهد.

نگرانی های آینده
نگرانی این است که سایر تولیدکنندگان مانند آلکوا و بی.اچ.پی نیز شاید از تولیدات خود بکاهند که بر روی صنایع پایین دستی کشور تاثیر منفی خواهد گذاشت. بنا به گزارش انجمن الومینیوم برزیل تولید آلومینیوم اولیه تا پایان ژوئیه سال جاری نسبت به مدت مشابه آن در سال ۲۰۱۳ حدود ۲۱ درصد کاهش داشت و در سه ماه آخر کاهش ۳۱٫۵ درصدی را نشان می دهد. یک راه حل کوتاه مدت واردات آلومینیوم اولیه است، اما از دهه ۱۹۸۰ محصولات پایین دستی و واسطه ای وارد نشده است که به ترتیب مشمول ۱۲ درصد و ۶ درصد تعرفه می شوند. محصولات صنایع پایین دستی شامل محصولات نورد شده ، فویل و اکستروژن هستند. قبلا تصور بر این بود که برزیل جام جهانی فوتبال ۲۰۱۴ را در خانه خود که مردم دیوانه وار عاشق این ورزش هستند حفظ کند اما این اتفاق نیفتاده و مشکلات فقر همچنان در این کشور جاری و ساری است و سایر مشکلات از جمله مسایل صنعت آلومینیوم را نیز به همراه خود یدک می کشد.
 

 
ارسال نظر

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.