به آژانس همکاریهای اقتصادی برزیل و ایران خوش آمدید
     

نوروز، آیین پر رمز و راز کهن

نوروز، آیین پر رمز و راز کهن

نوروز، آیین پر رمز و راز کهن

، مورخان آغاز پیدایش جشن نوروز این کهنسال ترین رسم باستانی را به جمشید، چهارمین پادشاه پیشدادی ایران نسبت داده‌اند، سنگ‌ نگاره‌ های باقی ‌مانده از دوران هخامنشی نشان‌ دهنده آیین نوروز در تخت ‌جمشید است.
این آثار نمایشی از تقدیم هدایا از جانب اقوام و ملل تابع هخامنشیان به حضور پادشاه است، در این زمان حکایت های مختلفی در فلسفه نوروز آمده است، برخی محققان بر این باورند جمشید به فرمان اهورامزد به جنگ با اهریمن پرداخت و از آنجا که پس از نابودی او بار دیگر شادمانی و برکت به زندگی مردم برگشت و هر درختی که خشک شده بود سبز شد مردم آن روز را ‘نوروز’ یا ‘روز نوین’ خواندند پس از آن این رسم برای ایرانیان جاودانه شد.
برخی گفتند جمشید در جهان سیر می‌ کرد، هنگامی که به آذربایجان رسید، با تاج و تخت بر بلندای نقطه‌ای در مشرق جای گرفت و پس از آنکه روشنایی آن تاج و تخت در هنگام طلوع خورشید مردمان را خیره کرد و آن روز را روز نو خواندند و جشن گرفتند.
گروهی دیگر معتقدند خداوند در اولین روز از ماه فروردین کار خلقت انسان و سایر مخلوقات را به پایان رساند و انسان برای سپاسگزاری و قدردانی از خداوند به نیایش و شادمانی پرداخت، همچنین برخی نزول فروهر‌های درگذشتگان به زمین در روز اول فروردین را مترادف با نوروز دانسته‌اند.
فروهرهای درگذشتگان پاک بر اساس کتاب اوستا، در اول فروردین(ماهی که متعلق به فروهران) برای احوالپرسی از اقوام خود به زمین می‌ آیند و با دیدن مسرت و شادمانی بازماندگان از اهورامزدا برای آنان طلب خیر و رحمت می‌کنند.
بازماندگان پیش از آمدن فروهرها به نظافت و خانه ‌تکانی منزل پرداخته و آماده پذیرایی از آنان می‌شوند.
اسناد تاریخی حاکی از آن است در دوران ساسانی، عید نوروز را بین ۶ تا ۳۰ روز برگزار می‌ کردند و روز ششم فروردین یا نوروز بزرگ را ‘خرداد روز’ می ‌نامیدند.
پادشاهان ساسانی نیز در دربارهای خود آیین ‌های نوروز را با شکوه‌ خاصی برگزار می‌ کردند، شاه در پنج روز اول یا ‘نوروز عامه’ به رفع حاجت ‌های مردم می‌ پرداخت، سپس ‘نوروز خاصه’ یا نوروز بزرگ را که از روز ششم فروردین آغاز می ‌شد به خود و نزدیکانش اختصاص می داد.
نوروز که سمبل عظمت و شکوه ایرانیان شناخته شده بود حالا به گفته مورخان در سراسر دوران اسلامی، حتی در زمان خلفایی که اعتنایی به این آیین ها نداشتند، برپا می شد. از سوی دیگر آگاهی فرمانروایان اموی و عباسی از آیین‌ هدیه دادن به حاکمان، گرایش فرمانروایان عرب به برگزاری نوروز را به دنبال داشت و سرانجام کاهش قدرت و نفوذ عرب‌ها بر دولت‌های ایرانی، ایجاد حکومت‌های مستقل مانند صفاریان و سامانیان همچنین تعلق خاطر پادشاهان ایرانی‌نژاد به اجرای سنت های ایرانی، نوروز و جشن های مرتبط با آن را احیا کرد تا اینکه با روی کار آمدن حکومت صفوی و رسمیت یافتن مذهب تشیع، برخی از آداب اسلامی با آیین‌های نوروزی درآمیخت و تلاش عالمان شیعه در جمع‌آوری احادیث و روایات اهل بیت (ع) در رابطه با نوروز، بر رونق بیشتر این جشن افزود.

*نوروز، چکیده خرده فرهنگ ها
آئین های نوروزی در این تحول طبیعی، به گفته ‘علی بلوکباشی’ جدا و متفاوت از یکدیگر در سه مرحلۀ زمانی نمود می یابند، وی در کتاب خود با عنوان ‘نوروز: جشن نوزایی آفرینش’ نقل کرده است: نخستین مرحله، در روزهای پایانی سال که دورۀ وداع با سال کهنه و استقبال از سال نو و آمادگی برای گام نهادن به یک دورۀ زمانی تازه است، این دوره با خیزش جمعی مردم در آئین های پلشت زدایی و پاک سازی فضای زیست و راندن و نابود کردن دیوان واهریمنانی که در سیاهی ها و آلودگی های محیط زندگی لانه کرده اند، همراه است.
کنش های مردم در آیین پاک سازی و وداع نمادین با سال کهنه و سیاهی ها و آلودگی های آن با ‘خانه تکانی’، گَند زدایی، معطر کردن فضای خانه، تطهیر و نو کردن جامه و اسباب واشیای زندگی ، آتش افروزی و آتش بازی، تجلی می یابند.
وی ادامه می دهد: دومین مرحله، دورۀ ۱۲ روزه آغازسال نو در فروردین است که از زمان تحویل سال آغاز می شود که یک دورۀ انتقالی میان سال کهنه و سال نواست، اوقات مردم بیشتر در جمع خانواده و با خویشان و دیدار با یکدیگر می گذرد، گستردن ‘خوان نوروزی’، آب بازی و آب پاشی به یکدیگر، رفتن به خانه های خویشاوندان و آشنایان و دید و بازدید یکدیگر، نوروزانه یا عیدانه و عیدی دادن، و بازی هایی ویژه مانند تخم مرغ بازی پسران و مردان، از چشمگیرترین کنش های آیینی این دوره انتقالی هستند.
سومین مرحله به گفته این نویسنده، روز سیزده فروردین، روز پایان دوره آستانه ای دوازده روزه و بیرون آمدن از آن و آماده شدن در بازپیوستن به زندگی نوین نظم و سامان یافته است.
در این روز نظم و قرارهای زندگی اجتماعی و الگوهای رفتاری معمول وعادی مردم برهم می خورد و آشوب و آشفتگی هایی فضای زندگی را می آکند، بازنمای برجستۀ روز ‘ سیزده به در’، بازگشت و باز پیوستن انسان به طبیعت وجوهره طبیعی خود است، مردم در این روز خانه ها را رها می کنند و به طور دسته جمعی به در و دشت می روند و تمام روز را در باغ و بوستان، و در کنار سبزه و آب روان و چشمه سارها می گذرانند.
از مهم ترین شاخصه های رفتارهای نمادین مردم در این روز، درآب افکندن سبزه های رویانده نوروزی، گره زدن سبزه به دست دختران دمِ بخت، خوردن آش رشته و باقلا پلوی پخته شده در دشت و صحرا، پای کوبی و نوشکامی و سرگرم شدن با بازی ها و نمایش هایی مانند تاب خوردن دختران و زنان، کشتی پهلوانی، جنگ ورزا و اسب دوانی و بازی های برد و باختی هستند.
در بخش دیگری از این کتاب آمده است: هر یک از عناصر شکل دهندۀ آیین های نوروزی به گونه ای در ساختار فرهنگیِ زندگی مردم و هویت بخشی به آنان نقش داشته اند، البته نقش و اثر گذاری آنها در جامعه ها و پاره فرهنگ های گوناگون و در مقاطع تاریخی مختلف متفاوت بوده است، در میان این آیین ها، مناسک پاک سازی و تطهیر به هنگام استقبال از سال نو، گستردن خوان نوروزی و جمع شدن افراد خانواده به دور آن در هنگام سال تحویل، دید و بازدیدها، به در و دشت رفتن و به طبیعت پیوستن مردم در سیزده نوروز و گذراندن یک روز با شادی و شادکامی در طبیعت، از برجسته ترین رفتارهای این مجموعه از آیین ها درهویت سازی فرهنگی و ایجاد پیوندهای همبستگی و یگانگی در میان افراد خانواده و جامعه و زمینه ساز یک زندگی سالم و پرنشاط برای افراد جامعه بوده و هنوز هم هستند.
این نویسنده در بخش دیگری از کتاب خود آورده است: درمیان رفتارهای نمادینِ مربوط به جشن نوروز گستردن ‘خوان نوروزی’ بیش از همه نقش کلیدی و محوری ایفا می کند که می توان دو نقش و کارکرد مهم و اساسی تصور کرد. یکی نقش روان اجتماعی که با باورمندی به فرود آمدن روان ایزدان و درگذشتگان به ضیافت نوروزی، و نشستن آنها بر سر خوان با صاحبان سفره و تبرک کردن و برکت بخشیدن به سفره خانواده تحقق می یابد.
کارکرد دیگر، کارکرد اجتماعی آن در گردآوردن اعضای خانواده به دورهم و بر سریک سفره است، ایرانیان هرجا که باشند، در سفر یا حَضَر، و در راه دور یا نزدیک به هر طریقی که بتوانند پیش از تحویل سال به خانه هایشان باز می گردند و با پدر و مادر و همسر و فرزند و خواهر و برادر و افراد دیگر خانواده بر سر سفرۀ نوروزی می نشینند و تحویل سال نو را با هم جشن می گیرند.
بنابر باورهای عامه، اگر کسی در سر سال تحویل درخانه و بر سر سفره نوروزی حضور نداشته باشد، تا آخر سال از خانه و خانواده دور و آواره، و از یاری خدا و فَرَوَرها و دعای خیر روان درگذشتگان محروم خواهد بود.

ارسال نظر

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.